Meerwaardebelasting op levensverzekerings-overeenkomsten: voorwaarden en gevolgen vanaf 2026

Vanaf 1 januari 2026 is nu ook een meerwaardebelasting van 10% van toepassing op meerwaarden die worden gerealiseerd in het kader van het privévermogen, met andere woorden buiten enige beroepsactiviteit om. Dit is onder meer het geval bij de afkoop of de vereffening bij leven van bepaalde levensverzekerings-overeenkomsten. Hieronder alvast de hoofdlijnen van de nieuwe fiscale regeling.

Voor wie geldt deze nieuwe meerwaardebelasting?

De meerwaardebelasting geldt voornamelijk voor natuurlijke personen die Belgisch rijksinwoner zijn en voor bepaalde vzw's of stichtingen die geen fiscaal aftrekbare giften mogen ontvangen.

• Vennootschappen (die onderworpen zijn aan de vennootschapsbelasting)
• Vzw's en stichtingen die fiscaal aftrekbare giften mogen ontvangen
• Personen die geen Belgisch rijksinwoner zijn

Welke contracten zijn onderworpen aan de meerwaardebelasting?

De meerwaardebelasting is van toepassing wanneer een meerwaarde wordt gerealiseerd in een niet-fiscaal contract.

• Spaarverzekeringen van tak 21:
  • waarvan de looptijd van acht jaar is verstreken
  • met een overlijdensdekking van ten minste 130% van de gestorte premies
• Beleggingsverzekeringen van tak 23
• Beleggingsverzekeringen die tak 21 en tak 23 combineren, ook wel tak 44 genoemd.

Kapitalisatieverrichtingen van tak 26 zijn nooit onderworpen aan de meerwaardebelasting.
Deze belasting is evenmin van toepassing op overeenkomsten van de tweede en derde pijler (groepsverzekeringen, individuele pensioentoezeggingen, POZ, VAPZ, IPT, pensioenspaarverzekeringen en contracten langetermijnsparen).

Wanneer is de meerwaardebelasting verschuldigd?

Wanneer een levensverzekering onderworpen is aan de meerwaardebelasting, is zij verschuldigd zodra een meerwaarde wordt gerealiseerd bij een afkoop of bij de vereffening bij leven van de verzekerde op einddatum van de overeenkomst.

Wat gebeurt er als de verzekerde overlijdt?

Bij een vereffening van de overeenkomst naar aanleiding van het overlijden van de verzekerde moeten de begunstigden bij overlijden geen belasting betalen op de gerealiseerde meerwaarden. Er kunnen daarentegen wel successierechten verschuldigd zijn volgens de geldende wetgeving.

Geldt de belasting voor een arbitrage binnen een tak 23-contract?

Nee, een overdracht van het ene naar het andere interne beleggingsfonds binnen eenzelfde tak 23-contract is niet onderworpen aan de meerwaardebelasting.
De meerwaardebelasting is alleen van toepassing in geval van een afkoop of de vereffening bij leven van het contract.

Zijn overdrachten van tak 21 naar tak 23 en van tak 23 naar tak 21 onderworpen aan de meerwaarde-belasting, wanneer het gaat om een tak 44-contract?

Nee, de meerwaarden die worden gerealiseerd naar aanleiding van de overdracht van tak 21 naar tak 23, of omgekeerd, van tak 23 naar tak 21, zijn niet onderworpen aan de meerwaardebelasting.
Deze overdrachten worden immers niet beschouwd als een afkoop en ook niet als een vereffening bij leven van het tak 44-contract.

Wie betaalt de meerwaardebelasting?

• Bij een gedeeltelijke of periodieke afkoop moet de verzekeringnemer de meerwaardebelasting betalen.
• Bij een vereffening bij leven moet de begunstigde van het contract de belasting betalen. Deze begunstigde kan de verzekeringnemer zelf zijn of één of meerdere personen die door hem zijn aangeduid.

Hoe wordt de meerwaardebelasting berekend?

De meerwaardebelasting is enkel van toepassing op meerwaarden gerealiseerd vanaf 1 januari 2026. De historische meerwaarden of meerwaarden die vóór die datum werden opgebouwd zijn vrijgesteld.

• Voor contracten die worden gesloten vanaf 1 januari 2026 stemt de belastbare meerwaarde overeen met het positieve verschil tussen het uitgekeerde kapitaal en het totaalbedrag van de gestorte premies.
• Voor contracten afgesloten vóór 1 januari 2026 geldt de reserve op 31 december 2025 (het zogenaamde 'fotomoment') als referentiewaarde. In dat geval stemt de belastbare meerwaarde overeen met het positieve verschil tussen het uitgekeerde kapitaal en deze reserve.

Wat gebeurt er als, voor een bestaand contract, de gestorte premies voor 31 december 2025 hoger zijn dan de reserve op 31 december 2025?

Als het totaal van de gestorte premies hoger is dan de reserve van het contract op 31 december 2025, kan de belasting worden berekend op basis van het werkelijk geïnvesteerde bedrag in plaats van op basis van de reserve. Zo kan de belastbare meerwaarde worden verlaagd en dus ook het bedrag van de belasting.

Deze regel is van toepassing op afkopen en vereffeningen bij leven tot 31 december 2030.

Mag je een 'minderwaarde' aangeven om de belasting te verlagen?

Dat kan, maar wel onder bepaalde voorwaarden.

Het moet gaan om een gerealiseerde minderwaarde. Dit betekent dat bij een afkoop of vereffening bij leven de uitkeringen lager zijn dan de gestorte premies of de reserve op 31 december 2025 (voor bestaande contracten).

Je kan deze minderwaarde aangeven in je belastingaangifte, mits je in hetzelfde jaar ook een gerealiseerde meerwaarde vermeldt en je de minderwaarde voldoende kan aantonen. Bijvoorbeeld met een overzicht van het contract of een attest van de verzekeraar.

Zo kan het aangeven van een gerealiseerde minderwaarde helpen om je belasting te verlagen.

Welke vrijstelling kan je genieten?

Iedereen geniet een jaarlijkse basisvrijstelling van 10 000 euro. Deze vrijstelling wordt elk jaar geïndexeerd en bedraagt voor inkomstenjaar 2026 (aanslagjaar 2027) dus 10 000 euro.

De belasting van 10% is alleen van toepassing op het gedeelte van de meerwaarden dat dat bedrag overschrijdt.

Bovenop die basisvrijstelling is het in bepaalde situaties mogelijk om een bijkomende vrijstelling van 1 000 euro (voor 2027) te genieten.

Wanneer er in een jaar geen meerwaarde wordt gerealiseerd of wanneer minder dan 1 000 euro van de basisvrijstelling van 10 000 euro wordt gebruikt, kan het ongebruikte deel worden overgedragen naar een volgende belastbare periode.

Het totaal van de overgedragen bedragen mag echter niet hoger zijn dan 5 000 euro.

Voor koppels die gehuwd zijn onder gemeenschap van goederen geldt dat elke echtgenoot recht heeft op zijn eigen vrijstelling en eigen overdracht. Zo kan het totale vrijgestelde bedrag oplopen tot 20 000 euro per jaar, of zelfs 30 000 euro als het koppel vijf jaar lang geen gebruik heeft gemaakt van hun vrijstelling.

Hoe wordt de meerwaardebelasting ingehouden?

1. Inhouding aan de bron (roerende voorheffing)

Bij een afkoop of vereffening van het contract bij leven wordt automatisch een roerende voorheffing van 10% ingehouden op de meerwaarde door de verzekeraar.

Deze roerende voorheffing houdt geen rekening met de jaarlijkse vrijstelling van 10 000 euro en ook niet met eventuele minderwaarden, waardoor het ingehouden bedrag soms hoger kan uitvallen dan de daadwerkelijke belasting die je verschuldigd bent.

Als er roerende voorheffing wordt ingehouden, is het niet verplicht om de gerealiseerde meerwaarde aan te geven in de belastingaangifte. Je kan hier echter wel voor kiezen als je gebruik wil maken van de vrijstelling of de gerealiseerde meerwaarde wil compenseren met een minderwaarde. Op deze manier kan je ook de roerende voorheffing geheel of gedeeltelijk terugvorderen.

2. Opt-out

Het is ook mogelijk om te kiezen voor het mechanisme van 'opt-out' om een automatische inhouding van de roerende voorheffing door de verzekeraar te vermijden. Wil je hiervan gebruikmaken, dan moet je uitdrukkelijk aan de verzekeraar vragen om deze optie toe te passen. In ruil daarvoor moet de meerwaarde verplicht worden aangegeven in de belastingaangifte.

Het grootste voordeel van een opt-out is dat je vooraf geen belastingbedrag moet betalen dat uiteindelijk misschien niet verschuldigd is en dat je alleen de werkelijk verschuldigde belasting betaalt.

Bovendien worden de jaarlijkse vrijstelling van 10 000 euro en de eventuele minderwaarden meteen in rekening gebracht in de aangifte.

Wordt de administratie op de hoogte gebracht als je voor een opt-out kiest?

Ja. De verzekeraar brengt de administratie op de hoogte van je keuze voor de opt-out, alsook van het bedrag van de gerealiseerde meerwaarde bij een afkoop of vereffening bij leven.

Je (verzekeringnemer of begunstigde) ontvangt ook de informatie over het bedrag van de meerwaarde dat je in je belastingaangifte moet vermelden.

Kan je je keuze herroepen?

Ja, maar slechts één keer per fiscaal jaar:

• Als er geen afkoop heeft plaatsgevonden in het jaar waarin de herroeping wordt gevraagd, heeft de herroeping onmiddellijk uitwerking.
• Als er in datzelfde jaar echter al een afkoop heeft plaatsgevonden, heeft de herroeping pas uitwerking vanaf het volgende fiscaal jaar.

Is de meerwaardebelasting van toepassing bij een schenking van het contract?

Nee, de meerwaardebelasting is niet van toepassing bij een schenking van een levensverzekeringsovereenkomst. 
Als de begunstigde of rechthebbende het contract echter later afkoopt of vereffent bij leven wordt de belasting op dat moment berekend op de gerealiseerde meerwaarde op basis van de oorspronkelijke aankoopprijs.

Voor een contract dat al bestond vóór 1 januari 2026 en dat na deze datum door schenking wordt verworven, wordt de meerwaarde die bij een afkoop na de schenking wordt gerealiseerd dus berekend op basis van de reserve op 31 december 2025.

Kortom, de meerwaardebelasting legt vanaf 2026 nieuwe fiscale verplichtingen op. Door gebruik te maken van de opt-out en de meerwaarden correct aan te geven om de jaarlijkse vrijstelling te genieten, kan je je fiscaliteit onder controle houden en het beheer van je contracten optimaliseren.

Je makelaar staat je uiteraard graag bij en begeleidt je zo goed mogelijk bij de verschillende stappen.