Ook België ontsnapt niet aan de gevolgen van de klimaatverandering. Een klimaatstudie van AXA Climate toont hoe kwetsbaar onze gemeenten zijn voor hittegolven, overstromingen en droogte. Zonder ingrijpen dreigt de leefbaarheid zwaar in het gedrang te komen. AXA waarschuwt er zelfs voor dat bepaalde regio's niet meer verzekerbaar zullen zijn.
Zijn onze gemeenten voorbereid op klimaatrampen?
De Belgische gemeenten warmen in een sneltempo op. Volgens het meest pessimistische scenario van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) stevent Brussel tussen 1950 en 2080 af op een temperatuurstijging van 5,5 graden Celsius. Het resultaat: een klimaat dat doet denken aan de Italiaanse Abruzzen.
Het warmere klimaat schuift dus op naar het Noorden. En dat geldt ook voor andere Belgische regio’s, zo blijkt uit de studie van AXA Climate. In Antwerpen steeg de gemiddelde zomertemperatuur sinds 1975 met 2 graden Celsius. Tegen 2100 kan dat oplopen tot plus 5,4 graden. Dat zou van de Antwerpse regio de evenknie maken van De Marken, een regio in het centrum van Italië die grenst aan de Adriatische zee. Namen stevent dan weer af op temperaturen die van de gemeente het Belgische Bordeaux maken.
“We zeggen al twintig jaar dat de gevolgen van de klimaatverandering eraan komen, en vandaag is het zover”, zegt Antoine Poincaré, hoofd van de Climate School bij het in Parijs gevestigde AXA Climate. “Op 21 september werd de topmatch in de Franse voetbalcompetitie tussen PSG en Olympique Marseille uitgesteld wegens stormalarm. En in de Franse regio Bouches-du-Rhône onderging de eerste schooldag hetzelfde lot uit vrees voor extreme weersomstandigheden.”
Een zuiders klimaat klinkt misschien aantrekkelijk, maar de bijhorende gevolgen zijn dat allerminst.
Hittegolven en overstromingen
“Een zuiders klimaat klinkt misschien aantrekkelijk, maar de bijhorende gevolgen zijn dat allerminst. Hittegolven, waterstress, droogte en overstromingen dreigen de leefbaarheid van onze gemeenten zwaar aan te tasten. Vooral stedelijke gebieden met veel verharding en weinig groen zijn kwetsbaar.”
Zomers met temperaturen boven de 40 graden Celsius worden volgens AXA Climate tegen 2050 de nieuwe realiteit. De hittegolven zullen ook frequenter en intenser zijn en kunnen leiden tot een stijging van 10 tot 15 procent van de mortaliteit. De Belgische infrastructuur is niet voorzien op een Italiaans klimaat en het tempo van de klimaatverandering is ook niet zomaar bij te benen. We moeten ons dus vandaag al voorbereiden op het klimaat van morgen.
Volgens het Planbureau kunnen de jaarlijkse kosten van de klimaatverandering voor de Belgische economie tegen 2050 oplopen tot 4 à 8,5 miljard euro. In 2021 berekende het Planbureau al dat werknemers tot 20 procent van hun productiviteit verliezen bij temperaturen boven 30 graden Celsius. Niet enkel de mens, maar ook onze infrastructuur lijdt daaronder. Spoorrails vervormen, snelwegen barsten en het verkeer valt stil, met files en vertragingen tot gevolg, wat ook een impact heeft op onze economie.
Vooral stedelijke gebieden met veel verharding en weinig groen lijden onder het stijgen van het kwik. Daar ontstaan ‘hitte-eilanden’ die de temperatuur nog verder opdrijven. Tegelijk mogen deze plekken waterstress verwachten: minder neerslag in de zomer, maar veel intensere regenval en kans op overstromingen in de winter.
Zijn we voorbereid op de gevolgen van de klimaatverandering?
Volgens AXA is het essentieel dat overheden en burgers zich bewust worden van deze klimaatgevolgen. “Wie had ooit gedacht dat wonen langs de Vesder zo gevaarlijk zou zijn?”, zegt Serge Martin, Chief Customer & Distribution Officer bij AXA Belgium. “De impact van het klimaat is geen ver-van-mijn-bedshow meer, maar verstoort letterlijk ons dagelijks leven.”
AXA maakt die klimaatimpact tastbaar via de AXA Climate School, een online leerplatform over klimaatverandering, ontwikkeld met internationale experts. De AXA Climate School is intussen verplicht voor alle 3 000 medewerkers van AXA Belgium. Samen met GoodPlanet Belgium organiseert AXA lessen en workshops in middelbare scholen. Ook makelaars en klanten kunnen het programma online volgen.
“Als Namen evolueert naar het klimaat van Bordeaux, heeft dat ingrijpende gevolgen. Maar dan moet iedereen begrijpen wat er precies verandert. De impact van het klimaat is geen ver-van-mijn-bedshow meer, maar verstoort letterlijk ons dagelijks leven”, aldus Martin.
Blijft de cruciale vraag: zijn we klaar om die klimaatverandering op te vangen? “Er is nog heel wat werk aan de winkel”, waarschuwt Poincaré. “De Belgische infrastructuur is niet voorzien op een Italiaans klimaat en het tempo van de klimaatverandering is niet zomaar bij te benen. We moeten ons dus vandaag al voorbereiden op het klimaat van morgen.”
Preventie is noodzakelijk
“We stevenen af op scenario’s waarin huizen, straten, hele wijken onverzekerbaar dreigen te worden vanwege het potentiële overstromingsgevaar”, zegt Martin. “Wij kunnen dat proberen te beheren met hogere vrijstellingen, beperkingen in de dekkingen en herverzekeringen. Maar als hele gebieden risicogebied worden, volstaat dat niet meer.”
“Het echte werk bestaat erin om preventief in te grijpen, met de overheid en stedenbouwkundigen als partners”, zegt Martin. “Onze klimaatstudie helpt om dat concreet te maken en toont waar de pijnpunten liggen. Zo kunnen we werken aan oplossingen die de risico’s letterlijk en figuurlijk indijken. Denk aan het voorzien van bufferbekkens of de aanpassing van bouwvoorschriften. Zulke ingrepen kosten tijd en geld, maar zijn essentieel om de leefbaarheid van hele regio’s te vrijwaren.”
De oplossingen zijn gekend, maar ze implementeren is niet altijd eenvoudig. “Meer groen aanplanten in de gemeente of groendaken aanleggen. Dat absorbeert neerslag in de winter en zorgt voor verkoeling in de zomer. En we moeten uiteraard de juiste vegetatie aanplanten, aangepast aan de weers- en klimaatomstandigheden over twintig jaar. En dat moet nu gebeuren”, zegt Poincaré.
“Regenwater opvangen, bossen aanplanten of grond herbebossen om de afstroom van water te beperken, meer infiltratiezones voorzien in stedelijke omgevingen … Er zijn heel wat ‘harde’ maatregelen mogelijk, maar laten we ook de ‘zachte’ aanpak niet vergeten. Klimaateducatie en sensibilisering zijn minstens zo belangrijk. Zo weten mensen wat er op hen afkomt en wat ze er zelf aan kunnen doen”, besluit Martin.
Goed om te weten: AXA ondersteunt overheden, organisaties en bedrijven niet alleen met verzekeringsoplossingen, maar ook met kennis, opleidingen en tools om risico’s in kaart te brengen en preventiemaatregelen uit te rollen. Zo helpen we mee om Belgische gemeenten beter bestand te maken tegen klimaatrampen.
